Hayat

Ana rahminden geldik pazara
Bir kefen aldık döndük mezara (Yunus Emre)

Canlılığı araştırırken, daha önce hiç bir insanoğlunun tecrübe edemediği, tekrarlayamadığı ve ilk oluşumuna şahitlik edemediği; ama aynı zamanda kendisinin varlık sebebi olan bir olayı sorgulamaktayız. İnsanoğlunun, kainat bilimi ve tüm pozitif bilim dallarında elde ettiği başarılar, elbette küçümsenemeyecek büyük başarılardır. Buna rağmen, canlılar âleminden bir canlı olarak insan, kendisinin de kurallarıyla bağlı olduğu canlılık denen hadiseyi tam olarak anlama konusunda yetersizdir. Yıllardır sürdürülen araştırmalara ve günümüzdeki baş döndürücü teknolojik gelişmelere rağmen, halen canlılığın ne olduğu sorusuna tatminkar bir cevap verilememiş olması da bundandır. Sözgelimi, canlılığın maddi dünya dışında bir faili, bir sebebi varsa bile, bugünkü paradigmamız ona bakmayı yasak ettiği veya önemsemediği için, onu görebilmemiz de imkansızdır. Belki de her şeyin ana sebebini, merkezinden çok uzaklarda, yanlış yerlerde arıyoruz!
Canlıların kökeni ve canlılığın tarihsel seyri üzerine yürütülen tartışmalarda zorunlu olarak bilimsel verileri kullanmamız gerekmektedir. Materyalist bakış açısına göre canlılık, yeterli karmaşıklık düzeyine ulaşmış madde parçacıklarının, son derece kompleks ama anlaşılabilir ilişkilerinin doğal bir sonucudur. Yani canlılığın sürdürülebilmesi için ruh gibi metafizik kavramlara veya fizik âlemin ötesinden müdahalelere gerek yoktur. Canlılığın meydana gelebilmesi için bir maddesel çorbanın varlığı yeterlidir; belirli bir süreç içerisinde hayat bu çorbadan kendiliğinden doğar.
Bahçenizdeki bütün taşların, bir sabah toprağın üzerinde adınızı ve soyadınızı yazacak şekilde dizilmiş olduğunu görseniz, hemen bunu “kimin yaptığını” merak edersiniz. Hayatın, kaya ve sulardan meydana gelen bir karışımdan tesadüfen oluşma ihtimali, bir çantada çalkalanan bir yığın harfin Shakespeare’in eserlerini ortaya çıkarma ihtimalinden daha azdır. Tesadüfi varoluşta üç şey açıklanamıyor. Bunlardan birincisi; sembolik düşünce, ikincisi; kavramsal düşünce, üçüncüsü ise; anlamlılık arayışıdır.
Kainat aslında bilgi ve bilginin çeşitli şekillere bürünmesi demektir. Bugün astrofizikçiler arasında, kainatın, hiçlikten, sıfır enerjiden ve maddeden, öncesinde herhangi bir zamanın olmadığı bir anda yaratılmış olduğu düşüncesi, genel kabul görmüştür. Kainat, kuşatan büyük bir enerji, varlıklar ise bu enerji içerisinde birer sinyaldir. Bu bilgiler, kainat eşittir bilgi tezini doğurmaktadır. Kainat muazzam bir bilgi kümesidir ve bu bilgi tüm evrene yayılmaktadır. Maddenin yaratılışı da matematik ifadelerle programlanmıştır; kişi bunları çözdükçe kainatın nasıl yaratıldığını da genel hatlarıyla çözmüş olacaktır.
Kainatın bir başlangıcı olduğu fikri, günümüzde Big Bang (Büyük Patlama) teorisi çerçevesinde ele alınmaktadır. Buna göre; yaklaşık 14 milyar yıl önce ne yıldızlar, ne galaksiler, ne gezegenler ve ne de içerisinde bulunduğumuz evren diye bir şey vardı. Her şey bir hiçlikten ibaretti. Ortada sadece toplu iğne başı kadar, çok küçük hacimde, sonsuza yakın bir kütle ve sonsuza yakın sıcaklıkta bir enerji vardı. Var olan herşey işte o noktadan var oldu.
Kainat, Big Bang ile oluşan tek bir başlangıca sahiptir, sadece bizim evrendeki özel yerimiz değil, evrenin tüm yapıları, bu gezegende hayatı ortaya çıkaracak şekilde, en doğru ve mükemmel yapısal düzenlemelere sahiptir. Tabiattaki bütün temel sabitlerin ortak paydası ve hedefi, biyolojik hayatı oluşturmak olmuştur. Big Bang, kainatın ve tüm kanunların bir başlangıcının olduğunu, evrenin Üstün bir Kudret’in kontrolü altında işletilip muhafaza edildiğini, genişleyen sınırlarıyla sonlu bir yapısı olduğunu, bütün bunların da kudretli, bilinçli, her şeyden haberdar bir Yaratıcı tarafından tasarlandığını ortaya koymaktadır. Büyük Patlama; son derecede zarif, simetrik ve düzgün biçimli bir başlangıca karşılık gelmektedir.
Fizik ötesi tahliller yapabilmek için, fiziksel dünyânın işleyişindeki görkemli inceliği ve sistemi görmek şarttır. Maddenin katılık oranı milyarda bir bile değildir. Kütlesiz, sıfır ağırlıklı foton, kainatın devasa boyutlarını ortaya çıkarmıştır. Varoluşun her parçası, en başta yaratılmış bir alt tabakadan, yani enerjiden oluşmaktadır. Planck boyutları denen ölçeğe ve sınıra inince, kainatın ve zamanın başlangıcına inmiş oluruz. Bu ölçekte uzay ve zaman anlamsızlaşır. Görünen fiziki evren, diğer bir deyişle her şey, Planck ölçeğinde geçersiz olur. Planck ölçeğinin ötesinde fizik yasaları çalışmaz. Planck-altı ölçek, maddeyi ve kainatı oluşturan, ancak madde olmayan “karanlık enerji alanı”dır. Kainâtın %99,999’u, boşluk denen bu enerji alanından oluşur.
Bilim, Big Bang anında ne olduğunu henüz bilmiyor. Dolayısıyla Big Bang‘den öncesi hakkında da henüz hiçbir bilgimiz yok. Büyük Patlama modelinin tam olarak manası ve gereği, yoktan yaratılıştır. Big Bang’ten önce hiçbir şey yoktu. Madde yoktu, enerji yoktu, uzay yoktu, zaman yoktu, mekan yoktu… Zamanın 0 olduğu anı, Allah’ın “ol” emrini verdiği an olarak kabul ediyoruz. Maddenin yaratılmaya başladığı an, zamanın da yaratıldığı andır. Big Bang teorisi, kainatın başlangıçta akıl almaz derecede sıcak olduğunu, bu çok yoğun ve çok sıcak başlangıcın, uzay genişledikçe daha az yoğun ve daha az sıcak bir duruma geçtiğini söylemektedir. Dünyamız da zamanla soğumuş, 3,5 milyar yıl önce yeryüzünde hayatın ilk emaresi olan mikroorganizmalar-yeşil algler görülmeye başlanmıştır. İlk insan da, yaklaşık olarak 40 ile 100 bin yıl kadar önce ortaya çıkmıştır.
Bugün modern fizikte, canlı-cansız madde ayırımı kalkmış gibidir. Bir tek hidrojen atomu, yüzlerce atomu ve elementi, hatta yüz binlerce son derece karmaşık molekülleri oluşturabilecek bilgiye daha baştan sahiptir. Bir tek elektron ve protondan oluşan bu en basit atomun, bu korkunç bilgiye sahip olması, muazzam bir sanat eseridir. Tek hücreden oluşan döllenmiş yumurtada, bir insanın 70-80 yıllık hayatının özet halde bulunması da buna benzetilebilir!
Artık kütle, yoğunlaşmış enerji, enerji ise çözülmüş kütle demektir. Enerjiyi dondurduğumuzda maddeyi, maddeyi ışık hızında harekete geçirdiğimizde enerjiyi elde etmekteyiz. Atomaltı parçacıklar, sadece hareket ediyor değiller, bizzat hareketten ibarettirler. Her iki durum da, aynı mekan-zaman gerçeğinin, farklı iki cephesini oluşturur. Yani, atomaltı parçacıklar mekan açısından “kütleye sahip nesneler” olarak, zaman açısından ise; “enerjiye sahip hareketler” olarak değerlendirilmektedir.
Kainatın başlangıcını oluşturan Büyük Patlama, gördüğümüz pek çok maddenin kaynağı olmasının yanı sıra, aynı zamanda, göremediğimiz maddenin de kaynağıdır. Artı elektrik yüklü parçacıklar maddeyi, eksi elektrik yüklü parçacıklarda anti maddeyi temsil ederler. Gördüğümüz madde, gerçekte varolması gerekenden çok azdır. Modern fizik; maddeye neredeyse “kütlesiz kütle” olarak bakmakta, maddi parçacıkların, uzayda sadece kuvvet alanları sayesinde kütle kazandığını düşünmektedir. Kuantum fiziği, nesnelerin kütlelerini içinde bulundukları alandan aldığını ifade eder. Örneğin; proton, kütlesinin hemen hemen tamamını, protonu oluşturan üç kuarkın kuvvet alanlarının enerjisinden alır.
Bunları uzatabiliriz. Sonuç itibariyle; madde nedir, enerji nedir, hayat nerede başlar ve nerede biter? Canlılığın başladığı sınır neresidir? Atomlara ya da atomaltı parçacıklara kim cansız diyebilir? Artık “zaman”, o eski zaman değil! O da canlandı! Zaman, her daim yeniden yaratılıştır. Yerçekimi, elektromanyetizma, güçlü nükleer ve zayıf nükleer kuvvetlerden oluşan dört temel etkileşmeyi sağlayan ara parçacıklar, sürekli yaratılıp yok edilmektedir. Artık kütleyi bile ışık hızının karesi cinsinden, zamanla tanımlıyoruz.
Akıllı Tasarım; evrenin ve canlıların, doğal seleksiyon gibi modern bilimin kabul ettiği süreçlerle oluşabileceğini, fakat bu süreçlerin zeki ve bilinçli bir Varlık tarafından tasarlandığını iddia eden bir teoridir. Akıllı Tasarım, dine dayanan bir düşünce değildir, ancak dindar insanlar, bu teoriden kendi argümanları için yararlanabilirler.
Kainatın oluşmasındaki sebepler zinciri, her aşaması ve ortaya çıkan madde kümelerinin ve canlı topluluklarının her özelliği, sonsuz boyutlu Yüksek bir Akıl’ın, sonsuz incelikteki planının ince birer ayarıdır. Tüm bilimsel kanıtlar, bize varlıklar-âlemler üstü, sonsuz boyutlu bu Akl’ı ve planlamayı işaret etmektedir. Bu sonsuz boyutlu Üstün Bilinç, hem kainatın fiziksel yapısında, hem de canlı organizmalarda, varlığını ve kudretini açıkça ilan etmektedir. Sayısız âlemlerin, muazzam bir estetik, düzen ve karmaşıklık içeren ilmi, akledenleri o Sonsuz Akıl’a çağırmaktadır.
Modern bilimin verilerinin ortaya çıkarmış olduğu kainat tablosunun bizi ulaştırdığı sonuç, yalnız tabiat kanunlarında müşahade edilen düzen değil, söz konusu bu kanunların oldukça kritik ayarlar ve matematiksel kesinlikler taşımasıdır. Kainat, süper hesaplama yapan bir Entellektüel Güç tarafından yaratılmıştır. Aksi takdirde, bu kadar çok ilgisiz ve imkansız tesadüfün, muhteşem bir şekilde bir arada işleyip, hayatı mümkün kılan bir kainatı meydana getirmesi beklenemezdi. Paul Dirac, “Tanrı üst düzey bir matematikçidir ve evreni yaratırken en ileri düzeyde matematik kullanmıştır” derken bu gerçeği ifade etmektedir. Kainatın tamamını oluşturan atomik düzeydeki parçacıkların her biri ve bunlar arasında varolan olağanüstü derecedeki karmaşık ilişkiler, matematik prensiplere dayalı, dantel gibi örülmüş düzenlemelerin, yasalaşmış örnekleri ile doludur. Bu öylesine ahenkli, öylesine muhteşem ve öylesine harika bir sistemdir ki; burada şans ya da rastlantılara asla yer yoktur. Modern dönemdeki önemli ve saygın pek çok bilim adamı, tabiatın kanunlarını yani tabiattaki tasarımı, Yaratıcı bir Akıl’ın yansımaları olarak görmüşlerdir. Gazâli, “Tabii âlemde varolan her şey, daha üst âlemdeki bir şeyin sembolüdür” derken herhalde bunu kastediyor olsa gerek!
Kainat, bir çeşit çok ince ayarlı, mükemmel bir makinedir. Bilim adamları kainata, karakteristik özünü veren 20 kadar sayıyı, tabiatın 20 temel sabitini tespit etmişlerdir. Kainatın oluşumu için olmazsa olmaz nitelikte olan bu 20 evren sabiti, gerçeğin cüz’i bir kısmıdır. Bu sabitlerin dışında sayısız parametreler sistemi ve sabitler de söz konusudur. Eğer makinedeki ayarlara uygulanan bu değerler, gerekenden çok az farklı olsa, makine, çok farklı bir evren yapısı olarak ortaya çıkacaktır. Örneğin, elektromanyetik kuvvetin değeri çok az artırılsa, atomlar birbirlerini daha fazla iter ve yıldızların parlamasını sağlayan nükleer fırınlar oluşmaz. Yıldızlar, güneşimiz, ezcümle bilinen kainat oluşamaz. Kütle-çekim kuvvetinin gücü, olduğundan daha zayıf olsaydı; madde, bu kuvvetin etkisi ile bir araya gelerek yıldızları, gezegenleri ve galaksileri oluşturamazdı. Daha güçlü olsaydı, kainat, gelişme sürecinin belli bir aşamasında, henüz daha akıllı ve şuurlu bir hayatı oluşturacak şartlar oluşmadan, kendi üstüne çökerek yok olurdu. Temel fiziksel sabitler, elektronun ve protonun yükü veya diğer kuvvetler, zayıf elektromanyetik ve nükleer etkileşimler, ölçülen değerlerinden çok daha az farklı olsaydı; yıldızlar, nükleer tepkimeler yaparak enerji üretemezlerdi. Neticede, yerküre de dahil, gezegenlerde bulunan ağır metaller meydana gelemezdi.
Karanlık madde ve karanlık enerjinin ne olduğunu hala tam olarak bilmiyoruz. Kainatı genişleten karanlık enerji değeri, 10-123 olarak ölçülmüştür. Bu, inanılmaz derecede küçük bir orandır. Karanlık enerjinin, teorik olarak hesabedilen ve tahmin edilen değerinden bu kadar farklı ve küçük olması, akıllara durgunluk vermektedir. Karanlık enerjinin teorik tahminleri ve astronomların yaptıkları ölçme arasındaki bu büyük sapma, bugün bilimin yüzleştiği en büyük gizemlerden birisidir. Karanlık enerjinin bu değerini, sadece 4-5 tane sıfırı paydadan silerek artırırsak, elde edilen bu küçük sayı, evrenimizi kökten değiştirir. Evrendeki her şeyi, o kadar büyük bir hızla parçalar ki; yıldızlar, galaksiler, gezegenler, asla oluşamaz. Bu durum da, hiç varolamayacağımız anlamına gelir. Neden karanlık enerjinin büyüklüğü, tamı tamına kainatımızı oluşturacak değerde acaba? İşte bütün bunlar, son derece hassas bir ince ayarın sonuçlarıdır.
Biyoloji ile ilgilenen hemen herkes bilir ki, canlılık bir bütündür. İnsan, bu koskoca canlılar âleminin saadece, önemli de olsa, minik bir parçasıdır. Karşımızdaki akıl almaz büyüklükteki devasa âlem, mekanik ve yeknesak bir düzeneğin tıkırtılarından ziyade, dev bir orkestranın senfonisini icra etmektedir. Tolstoy, “Hayat, kainat ile bir ilişki içinde olmak demektir. Hayatta rastlanan bütün değişim ve dönüşümler, kişi ile kainat arasında daha yüksek bir ilişkinin kurulmasından ibarettir” diyerek konuyu özetliyor.
Canlı bedenler, ister bitki, ister hayvan, ister insan olsun, son derece karmaşık, farklı düzeylerde çok farklı görüntüler veren, çok düzeyli bir hiyerarşiye sahip karmaşık sistemlerdir. Biyoloji biliminin bize söyleyebildiği en net gerçek, canlı bedenlerde lüzumsuz hiç bir şeyin varolmadığıdır. Canlılardaki bütün sistemler ve bileşenler, organizmanın, yaşadığı çevre şartlarına en iyi şekilde uyum sağlamasına yönelik, son derece dakik ayarlamaların ürünüdür. Canlılar, hayatlarını sürdürebilmek için gereken kimyasalları üretip tüketirken, maksimum veya minimum oranları gözetmezler; onların temel hedefi, optimum noktayı yakalamaktır ve bunu da çok mahir bir şekilde yaparlar.
Kainatın ve hayatın işleyişine bakıldığında, birbiriyle son derece uyum içinde işleyen milyarlarca programın kusursuz bir şekilde işlediği görülmektedir. Hayat, birbirine bağımlı olarak devam eden bir tasarımlar bütünüdür ve son derece karmaşık ve şuurlu bir programlar sarmalı sayesinde sürüp gitmektedir. Kainattaki tüm oluşumlar, yeryüzünde hayatın ortaya çıkabilmesini mümkün kılacak özelliklerde varedilmişlerdir. Diğer bir deyişle; kainatın temel yapı özellikleri, hayata imkan verecek şekilde, mükemmel bir incelikle ayarlanmıştır. Bizim varolabilmemiz için evrenin kütle yoğunluğu, olması gereken kritik değerde tutulmuştur. Kainatın yaratılışından itibaren bütün oluşumlar, insanı ortaya çıkaracak bir tarzda gerçekleştirilmiştir. Burada dikkat çekilmek istenen, kainattaki varlıkların, en küçüğünden en büyüğüne kadar, hayat için tam da olması gereken şekilde varedilmiş olduğu ve evrende gözlemlenen sayısız hassas ayarın, bizi Yüce bir Yaratıcı’nın varlığına ulaştırdığıdır.
Dünyamızın hayata uygunluğu için, çok sayıda etken bir arada bulunmaktadır. Bunların arasında; yerçekimi, elektromanyetizm, güçlü ve zayıf nükleer kuvvetler gibi dört temel kuvvetin göreceli dengesi, kainatın genişleme hızı, süpernovaların frekans ve mesafeleri ile bazı atomların nükleer enerji seviyeleri sayılabilir.
Fizikçi ve astronomlar tarafından, kainatın çok kritik sınırlar içinde yaratıldığı ve insanın sadece bunun gibi bir evrende varolabileceği öngörülmektedir. Bu yaklaşıma göre, insanın evrendeki yeri, çok çok özel bir konumdadır. Bu sonuç, antropik (insancı) ilke olarak isimlendirilmiştir. Antropik ilkeye göre, evreni yürüten yasalar ve sabitler; Planck sabiti, Hubble yasası, Newton’un yerçekimi sabiti, ışık hızı, elektronun yükü vs. öylesine ince bir Akıl ve İlm’in ürünleridir ki, bu yasalarda meydana gelebilecek en küçük değişiklikler, kainatta hayatın oluşumunu imkansız kılar. Bu demek oluyor ki, kainattaki varlığımız, Yüce Yaratıcı’nın planında merkezi bir yer işgal etmektedir.
Antropik ilkeye göre, kainattaki insan ve insan dışı hayatın ortaya çıkması, sayısız ve muazzam karmaşıklıktaki fiziksel ve kimyasal şartlara bağlıdır. Yıldızlardaki karbon üretimi, bütün hayatın sırrıdır. Vücudumuzda bulunan karbon, milyarlarca yıl önce, şu anda çoktan ölmüş bulunan kırmızı dev yıldızların içinde, üçlü alfa süreciyle oluşmuştur. Karbon çekirdeği, üç helyum atomunun birleşmesiyle oluşur. Kainatın en uzak köşesindeki tek bir atomun varlığı ve bunun elektrik yükü hepimizi ilgilendirmektedir. Zira hepimizin hayatı, bu kozmik düzene ve dengeye bağlıdır. Madde-enerji, parçacık-dalga, uzay-zaman o kadar iç içedir ki, sürekli bir hareket, karşılıklı etkileşmeler, harika bir kombinezon halinde sürüp gitmektedir. Artık evrene mekanik bir saat nazarıyla değil, dinamik, şuurlu bir canlı olarak bakılmaktadır.
Dünya, atmosferiyle, ısısıyla, konumuyla, kütlesi ve manyetik alanıyla ve daha pek çok özelliği ile adeta hayat için donatılmıştır. Yani dünya, canlılar için seçilmiş özel bir alandır. Bu alan, Yaratıcı Kudret’in sanatını ve gücünü sergileme alanıdır. Dünyanın içindeki oluşumlar ve özellikle bitkisiyle hayvanıyla tüm canlılar, akıllara durgunluk verecek bir mükemmelliği, üstün bir sanatı ve kudreti göstermektedir.
Karanlık ve soğuk uzay boşluğu içerisinde müthiş bir hızla yol alan, dünya dediğimiz sıcak ve canlı bir yuvanın içerisindeyiz. Bizim için hazırlanmış bu uzay gemisinde, eksikliğini hissettiğimiz hiçbir şey yok. Burada ne aşırı soğukluk, ne de aşırı sıcaklık var. Ilıman ve hoş bir iklim hüküm sürüyor. Yüzyıllar boyunca dinamik bir denge içinde tutulmuş ortalama bir sıcaklık değeri var. Kısacası dünya tam bize göre hazırlanmış bir misafirhanedir.
Bitki olsun hayvan olsun, her canlı türü neticede, yeryüzünde insanın yaşamasına en uygun biyolojik şartları sağlayacak tarzda fonksiyon gören eko-üniteler olarak yaratılmıştır. Kainattaki tüm fiziksel, biyolojik ve kimyasal değerler, insanın varolması için vardırlar. Diğer bir deyişle, kainat insan için vardır. Bu neticeye, antropik ekolojik prensip denmektedir.
Başka bir ifadeyle; kimilerinin sandığı gibi, içinde canlı hayat mümkün kılınan dünyamız, koca kainat içinde önemsiz bir toz zerresi olmayıp, aksine adeta tüm evren, söz konusu toz zerreciğinin varlığını sürdürmesi için yaratılmış gibidir. Kainatın büyüklüğü, insanoğlunun küçüklüğünü göstermekle birlikte, aslında bu devasâ büyüklük, onun varlığına imkan verecek şekilde belirlenmiştir. Diğer bir deyişle; dünyada hayatın ve insanın oluşabilmesi için, kainatın bu yaşa, bu büyüklüğe ve bu kadar fazla boşluğa sahip olmasının gerektiği anlaşılmıştır. Bu durum, bizi o denli mükemmel bir tablo ile karşı karşıya bırakmaktadır ki, bir anlamda koskoca kainat tablosu, adeta bir insan için çizilmiş gibidir.
Hayatı programlayan Yüce Kudret’in asıl amacının, en mükemmel tasarıma sahip bilinçli bir varlığı yaratmak olduğu çok açık bir şekilde ortadadır. Zaten, bu mükemmel tasarıma sahip kainatı, canlı tabiatı ve güzellikleri anlayıp değerlendirecek idrak sahibi ve zeki bir şahit bulunmadan, kainatın bir anlam ve önem taşıması tasavvur edilemez. İnsansız bir evreni anlamlandırmak ve yorumlamak, herhalde hiç de kolay olmazdı! Bu yüzden yaratılış programı, insanın varolmasıyla en yüksek ve mükemmel zirveye ulaşmıştır.
Ernst F. Schumacher’e göre, varlık düzeyleri alttan yukarı doğru sırasıyla; cansız, canlı, şuurlu ve kendisinin farkında olan şeklinde sıralanır. Bitkiler, hayat hamlesinin uyuşukluk eğilimini, hayvanlar içgüdüsünü, insan da zekasını temsil eder. Alt varlık düzeyleri, üst düzeylerle etkileşebilir, onların tezahürlerini algılayabilir, fakat varlıklarını tam olarak kavrayamazlar. Daha da ilginci, bir varlık, ait olduğu varlık düzeyini de tam olarak algılayamaz, zira o varlık düzeyinin kurallarıyla bağlı ve sınırlarıyla da sınırlıdır. Dolayısıyla, bir varlık düzeyini tam olarak anlayabilmek için, daha üst bir varlık düzeyine ait olmak gerekir.
Varlığı yoktan var eden, her şey yokken, yoklukta Var Olan’dır. Nasıl ki, güzel bir resmi yapan ressamı, tablonun içinde aramak boşuna ise, yokluktan varlığı çıkaran Yüce Yaratıcı’yı da varlığın içinde aramak boşunadır. Varlığı algılaması, beş duyu ve bu duyularla geliştirilmiş aletlerle sınırlı olan, zaman ve mekana bağlı, bu yüzden de varlığın dışına çıkamayan insanın, varlığın dışındaki bir şey hakkında gerçek bilgi sahibi olması mümkün görünmemektedir. Bu durumda insan, ancak Yaratıcı’dan varlığa ulaşan etkilere bakarak veya O’ndan gelen bilgilere dayanarak O’nun hakkında akıl yürütüp bilgi sahibi olabilir.
Mensubu bulunduğumuz İslam dini, hayatımız boyunca 3 kitabı dikkatle okumamızı emretmektedir: Vahyedilen Kitap, kainat kitabı ve insan kitabı. Bu 3 kitabı, teferruatlı ve dikkatli bir şekilde, taşıdıkları bütün delilleri (ayetleri) inceden inceye tefekkür etmemizi, akletmemizi, araştırmamızı, incelememizi emrediyor. Kainattaki ilahi (fiziksel) kanunların değişmeyeceğinden hareketle, onları anlama görevi bize verilmiştir. Bilim ne bulursa o Sünnetullah’tır. Bilim, bulduğunu belki bazen yanlış anlar, ama düzeltmek de ancak bilgiyle ve araştırmakla mümkündür. Bilmek için Kur’an’ın bizi yönlendirdiği tek yer, yaratılmış ayetler, yani şu muhteşem kainattır. Bugün insanlığın elindeki, orijinalliği hiç bozulmamış olan tek kutsal metne sahip olan Müslümanların, gerçek bilim ve din hiç çatışmamış olmasına rağmen, bilimsel olanın dinle çatışabileceği yargısından kurtulmaları gerekmektedir.
Türkiye’de ne laiklerimiz ne de dindarlarımız “içeriyi” tanımıyor ve bilmiyor. Batı üzerinden körkütük bir dövüşün içine girmişiz. Onların ihtilaflarına taraf oluyor, tartışmalarını buraya taşıyıp gereksiz yere gerilim yaratıyor, birbirimizi yiyoruz. İnsan herşeyi bir anda bilemez, bilme istidadı yataydır. Yatay gördüğümüzde olayların bir sıralanışı vardır, hadiseler birbirini takip etmektedir. İbn-i Miskeveyh’ten Câhız’a, İbn-i Arabî’den İbn-i Haldun’a, İbn-i Tufeyl’den Erzurumlu İbrâhim Hakkı’ya, Muhammed Abduh’tan Elmalılı Hamdi Yazır’a kadar birçok müslüman alim, Kur’an’dan aldıkları feyz ve bilgi ile; Darwin’den yüzyıllarca önce biyolojik bir tekamül sürecinden, o zamanın bilgi ve bulguları nispetinde bahsetmiş, konunun eksikliklerini kendilerince tamamlamaya çalışmışlardır. Çoğumuzun bildiği İbn-i Tufeyl’in meşhur romanı Hay bin Yakzan, aslında Adem’in yaratılışını anlatmaktadır. Evrim ve inanç kavgasının, aslında İslam toplumuyla hiçbir ilgisi yoktur. Canlıların, insan da dahil, ortak bir atadan türeyerek dünyaya yayılmış olmalarının İslamla hiçbir problemi olmamıştır. Müslümanların evrim teorisine mesafeli duruşları, adı geçen teorinin, teorisyenini bile şaşırtacak bir şekilde, materyalizme ve ateizme malzeme yapılmasından kaynaklanmıştır. Özellikle materyalizme malzeme oluşturmadığı ilk dönemlerde, Hıristiyanlığın ve Museviliğin teolojisi için, evrim teorisi sarsıcı olmakla birlikte, İslam teolojisi ile görünür bir karşıtlığı içermiyordu. Hıristiyan inancına göre, Tanrı olan veya Tanrı’nın suretini taşıyan İsa’nın, bir başka canlıdan, hele de maymundan meydana geldiğini kabul edebilmek pek kolay olmasa gerek! Biz Batı’dan her şeyi hazır alıyoruz. Kullandığımız elektronik cihazlar gibi, evrim-inanç kavgasını da Batı’dan hazır aldık. Evrim teorisini bazı materyalist bilim adamlarının istismar ediyor oluşu, bu teoriye büsbütün sırt çevirmemizi gerektirmez. Her yönü ile olmasa da, biyolojik evrim teorisinin birçok yönü, İslam dünyası için bir tehlike değil, aksine, araştırma ve gelişme için itici bir güç bile olabilir.
Bilim adamı ile bilim ayrılmalıdır. Elbette bir sonraki, bir öncekinden istifade edecek, bir öncekinin bilgisi, bir sonrakinin bilgi birikimini oluşturacaktır. Ehl-i sünnet kelamcılarına göre, Allah Teala bütün türleri birden ve ayrı ayrı yaratmıştır. Fosil bilimcilerinin yaptıkları araştırmalar da, canlılığın aniden mükemmel bir şekilde meydana geldiğini göstermektedir. Türler arasında evrimleşme yoluyla geçişler yoktur, ama türlerin kendi içlerinde tekamül olabilmektedir. Eğer tesadüfi varoluşu değil de, tasarımsal varoluşu kabul ederse, biyolojik evrimin ilahi öğretilere ters düşmediğini söyleyen görüşler de vardır. Evrim, canlılık adına olup bitenleri tarif ve açıklama çabasıdır. Bu açıklamanın en başına “Allah böyle yarattı” parantezini açtığınızda her şey gayet İslami ve Kur’ani oluverir. Dolayısıyla, bu cansız maddeden canı Var Eden, onu çeşitlendirip dallandırarak bir tekamül süreciyle terbiye etmeyi ve neticede insanı da bu kökten (topraktan, çamurdan) yaratmayı dilemiştir. Faraza, insan ve maymunun ortak bir atadan geldiği iddiasını ispat eden deliller bulunsa, bu durum haşa, Allah’ın yokluğunu değil, sadece yaratma sanatında nasıl bir yol izlediğini ortaya koyar. Özetlersek; önce kainat yaratıldı. Çok uzun bir süre boyunca insan ortada yoktu. Sonra dünya yaratıldı ve insanın oluşumu için gerekli süreç başlatıldı. Önce bitkiler, sonra hayvanlar, en sonunda da insan devreye alındı. Yaratma işleminin evrimsel bir süreç üzerinden gerçekleştiğini kabul edersek dinle bilim üst üste çakışır.
Vücudumuzda muazzam bir iç denge ve işleyişi kontrol mekanizması çalışmaktadır. Tüm organlarımız, sahip oldukları mükemmel kabiliyet ve işlevsellik sayesinde, biyolojik hayatımızın devâm etmesini sağlamakta; bunu yaparken de, tıpkı dinleyenleri hayran bırakan, büyük bir uyum içinde, birlikte hareket eden eşsiz bir orkestra edasıyla işlemektedir. Hayat boyu maruz kalabileceğimiz her türlü tehlikeye karşı, muhteşem bir savunma sistemi ile korunmaktayız. Hayat çok değerli bir bağıştır. Her gün dolulukla, merakla, hayret ve haşyetle yaşanması gereken büyük bir şölendir!
Bugün, en basit canlılara, mesela; sıradan bir hücreye, bir bakteriye, bir virüse baktığımızda hayretler içinde kalmaktayız. 20 kadar aminoasit, 5 nükleotid ve bir kaç basit şekerin (monosakkarit) bir araya gelmesiyle; nükleik asit, protein ve polisakkarit gibi moleküllerin oluştuğunu görüyoruz. Bu moleküllerin mükemmel bir organizasyonuyla, organeller (hücre içi birimler) ve hücreler meydana gelir. Vücudumuzda, en az 100 trilyon hücre vardır. Bu hücrelerden, her saniye 300.000 tânesi programlı bir şekilde ölmekte, yerlerine yeni hücreler geçmekte; yeni gelenler, eskilerini aratmayacak şekilde, devir aldıkları tüm görevleri ve işlevleri aynen sürdürmektedirler.
23 kromozomlu bir sperm hücresi ile 23 kromozomlu bir yumurta hücresi birleşerek, bir insanı oluşturacak olan o ilk hücreyi ortaya çıkarırlar. Bu tek hücrede, oluşacak olan canlının bütün hayatı (cinsiyeti, boyu, posu, parmak izleri, ten rengi, saç rengi, göz rengi, geçirebileceği hastalıklar, karakteri, ömrü, bir anlamda kaderi…) kayıtlıdır.
Hücreleri; enerji merkezleri (mitokondriler), yönetim merkezleri (anayasası DNA olan çekirdek) ve sindirim merkezleri (lizozomlar) gibi temel öğeleri olan ve sınırları içinde birçok etkinliğin yapıldığı şehirlere benzetebiliriz. Tabii ki, en modern şehirler bile bu hücrelerin yanında çok ilkel kalmaya mahkumdur.
Genetik bilgilerimizi içeren kromozomların bulunduğu hücre çekirdeği; milimetrenin yüzde biri çapındadır. Hücrenin karakutusu olan DNA; enformasyonun, kendini kopyalamanın, üremenin ve cinsiyetin temsilcisidir ki, biyologlar buna genotip derler. DNA molekülleri sarmal şeklinde kıvrılmış iki zincirden oluşmuştur, yani çift sarmaldır. Kendi kendini kopyalayarak çoğalan DNA, hayatımıza yön veren, bütün organlarımızın oluşmasını sağlayan en önemli yapı, bedenimizin bilgisayar programı ve hafızasıdır. Bir DNA molekülü, yaklaşık olarak 3.2 milyar harften oluşmakta olup, bu harflerin takriben 250 milyonu (%8.2’si) kullanılmaktadır. Geri kalan kısmın önemi ve fonksiyonu henüz bilinmiyor. Kromozomlardaki DNA molekülleri uç uca eklense, iki metre uzunluğunda bir zincir elde edilir. Başka bir ifadeyle, çekirdek, kendi çapından iki yüz bin kat daha uzun olan DNA sarmalını, çok rahat bir şekilde içine sığdırabilir. DNA’nın diğer bir özelliği de, kendi kendini kopyalayabilmesidir. Bu öyle olağanüstü bir kopyalama işlemidir ki, akıl sır erdirmek mümkün değil! Tek bir DNA molekülümüzde, tam bir milyon ansiklopedi sayfasını (ortalama 1000 kitap) dolduracak miktarda bilgi bulunduğunu, yani her bir hücrenin çekirdeğinde, insan vücudunun işlevlerini kontrol etmeye yarayan, bir milyon sayfalık bir ansiklopedinin içerebileceği miktarda bilginin kodlanmış olduğunu düşünün. Kainatta DNA molekülünden daha fazla bilgiyi, daha verimli bir şekilde depolayan ve işleyen başka bir yapı yoktur.
DNA ve genlerin esas amacı proteinleri oluşturmaktır. DNA’da bulunan dört harfli hayat kodu ile yazılmış genlerimiz, 20 kadar aminoasidi uygun sıralarla birleştirebilmek ve proteinlerimizi üretebilmek için, her bir harfi yerli yerinde olması gereken milyarlarca harfe ve milyonlarca cümleye sahiptir. Vücudumuzu oluşturan en önemli malzeme, proteindir. Her bir hücre binlerce farklı proteine sahiptir. Diğer yapı maddelerimiz; su, tuzlar, vitaminler, metaller, karbonhidratlar ve yağlar, proteinlere destek olmak üzere bulunurlar. Proteinler ve genler arasında çift yönlü bir etkileşim vardır. Protein; kimyayı, yaşamayı, nefes almayı, metabolizmayı ve davranışı simgeler ve biyologlar buna fenotip derler.
Vücutta asıl işi proteinler yapar. Protein moleküllerini; vücudumuzda, yürümek, görmek, işitmek, kalbin atışı, sindirim, solunum, atıkların uzaklaştırılması gibi her işin üstesinden gelen ustalara benzetebiliriz. Enzimler, kimyasal reaksiyonları kontrol eder, hormonlar sinyalleri taşır, antikorlar mikroplarla savaşır, hemoglobin oksijen taşır… Protein sentezi için, 20 farklı amino asit kullanılır. Vücudumuz; yaklaşık olarak 150 oktilyon (150.000.000.000.000.000.000) adet aminoasidi dikkatle organize ederek; yapılandırılmış proteinleri oluşturur. Bu her gün, her dakika, her saniye yeniden gerçekleşir. Bir örnek vermek gerekirse; hemoglobin, 574 tane amino asidin arka arkaya gelmesi sonucunda oluşur. Bir insanda 60 oktilyon civarında hemoglobin molekülü bulunur.
Bakteri yahut mikrop deyince aklımıza genellikle hastalık yapan, gözle görülmeyen, minicik düşmanlar gelir. Halbuki genel olarak mikroorganizma dediğimiz bu canlılar, bütün çeşitlilikleri ile hayatın devamını sağlayan en önemli unsurlardandır. İnsan vücudunda kendi hücrelerinin 10 katından fazla bakteri bulunur. Yetişkin bir insanın bağırsaklarında ortalama 500 farklı tür bakteri yaşar. Son yıllarda yapılan çalışmalar, bakteri ve diğer mikroorganizmaların; beslenme, sindirim, emilim, immüniteye katkı gibi iyi bilinen fonksiyonları yanında, ruh sağlığımız ile de doğrudan ilişkili olabileceğini göstermektedir.
Bakteri hücreleri oldukça küçük olmalarına rağmen, her biri sahip oldukları etki itibariyle, eşsiz bir şekilde tasarlanmış ve içinde binlerce karmaşık moleküler mekanizma barındıran mikro minyatür bir fabrika gibidir. 100 milyar civarında atomdan oluşan bu fabrika, insanoğlu tarafından üretilmiş olan bütün makinelerden daha kompleks olup, cansızlar dünyasında da bir benzeri bulunmamaktadır.
Bir yönüyle canlı, diğer yönüyle cansız olarak kabul edilen virüsler ise, en basit canlı türlerinden bile daha basit bir yapıya sahiptir. Tek bir hücreden oluşan bakterilere karşılık, virüslerin vücudu bir hücreden bile oluşmaz. Hücreyi oluşturan temel yapıtaşlarının yalnızca üç tanesinin (protein, enzim ve nükleik asitler) kompleks bir yapı oluşturmasıyla meydana gelmişlerdir. Bakteriler, besin ve diğer hayati moleküllerin yokluğunda hayatlarını kaybederken, virüslerin ölmesi diye bir durum söz konusu değildir. Az sayıda molekül grubundan oluşan virüslerin, bir hedef hücreye girip onu emri altına alma gibi son derecede kompleks işleri başarmaları karşısında hayrete ve haşyete düşmemek mümkün değil!
Bu listeyi çok daha fazla uzatmak mümkündür. Kısacası; inanmak, inanmamaya göre çok daha akılcı, rasyonel, mantıki ve vicdanidir. Ama biz sözü fazla çoğaltmadan, bir yönüyle yeryüzündeki yaklaşık 10 milyon türden bir tür (homo sapiens, düşünen insan), diğer yandan canlılık ağacının en mükemmel meyvesi (zübde-i âlem, âlem’in özü) olan insana geçelim.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s